Nieuws van Boerderijenstichting

30 juni 2020

PROJECT BOERDERIJEN VAN HET GELEDE EN AMERIKAANSE TYPE IN FRYSLAN Nieuwsbrief 14, juli 2020


Aan de eigenaren van en betrokkenen bijeen boerderij van het gelede en het Amerikaanse type in Fryslân.

Waarom en op welke manier kwamen de technische materialen uit Amerika terecht in de Amerikaanse boerderijen die vanaf 1923 in Fryslân en in enkele andere provincies zijn gebouwd?

We wisten dat het bedrijf Brouwers stalinrichting daar een belangrijke rol bij heeft gespeeld, maar waar zijn de gegevens uit die tijd te vinden.

Tot voor kort een mysterie.

Nog functionerende Amerikaanse boerderij in Haren bij Groningen In deze nieuwsbrief aandacht voor de firma L.S. Brouwers uit Minnertsga, later in Leeuwarden gevestigd.

Reimer Rauwerda uit Leeuwarden attendeerde ons kortgeleden op het oude bedrijfsarchief van deze firma. Dit archief is ondergebracht bij het Historisch Centrum Leeuwarden( HCL) en bestaat uit 115 archiefdozen (16 strekkende meter) met volgens

Rauwerda bedrijfsgegevens van de jaren 1919 tot 1960.

Helaas is dit archief (nog) niet ontsloten. Wat komen we in dit archief allemaal tegen?

We nemen u mee op onze speurtocht.


Rauwerda bedrijfsgegevens van de jaren 1919 tot 1960. Helaas is dit archief (nog) niet ontsloten. Wat komen we in dit archief allemaal tegen?We nemen u mee op onze speurtocht.

Firma L.S. Brouwers Minnertsga–Leeuwarden.

Wie is deze S. Brouwers en waarom is hij voorde bouw en stalinrichting van de Amerikaanse boerderijen zo belangrijk?

Lammert Simons Brouwers is een boerenzoon, geboren in 1878 in Minnertsga.

In1898, hij is dan 20 jaar, onderneemt hij helemaal alleen een voor die tijd opzienbarende reis naar Amerika. Na wat omzwervingen komt hij terecht in Fairfield in de staat Iowa.

Hier kan hij werken in het bedrijf van de Louden Machinery Company.

De oprichter van het bedrijf William Louden, heeft in 1867 patent gekregen op een takelinstallatie voor het omhoog hijsen van hooi en graan. Daarnaast specialiseert het bedrijf zich in boerderijbouw, landbouw mechanisatie en materiaal voor de stalinrichting.

In een 240 pagina's dikke catalogus uit 1923,afkomstig van de firma Brouwers, noemt Louden twee belangrijke eisen voor een stal: schoon en comfortabel.

Dit bedrijf,de Louden Machinery Company is voor Brouwers heel interessant.

In Fryslân is veel van wat in dit bedrijf wordt gemaakt niet of nauwelijks bekend.

Hij voelt,hier zit handel in en besluit bij zijn terugkeer in Fryslân om de producten van Louden te gaan verkopen en bij de boerenbedrijven te installeren. Door de Eerste Wereldoorlog lukt het hem pas in februari van het jaar 1919 weer in Minnertsga terug te komen. Hij is dan in het bezit van een verklaring dat hij officieel agent is voor de firma Louden. De boerderij van zijn vader Simon Brouwers richt hij in als werkplaats voor het stalinrichtingsmateriaal. Hij importeert complete hijs installaties met netten en grijpers. Dankzij een goed product, vakmanschap, service en reclame slaagt hij erin al na amper een jaar 50 complete hijsinstallaties te verkopen en te plaatsen in de provincies Fryslân en Groningen. Hij noemt dit in advertenties:

'Amerikaanse hooi-en graan hijsch-en transportwerktuigen'. Ook verkoopt hij veel drinkbakjes en het bij behorende leidingsysteem met waterreservoir. Hij noemt dit: 'zelf regelende staldrinkinrichtingen'. Door het snel toenemen van de werkzaamheden moet hij personeel in dienst nemen. De uit Amerika geïmporteerde drinkbakjes zijn van plaatstaal en dat kan beter vindt Brouwers. Hij laat zelf drinkbakjes van gegoten ijzer maken. Hij adverteert dan met 'vernieuwde drinkbakken nr.2 en 3 Brouwers'. De Amerikaanse vast zetbeugels, waar hij er ook veel van verkoopt, zijn alleen geschikt voor de Hollandse stallen. In 1927 heeft hij met langere kettingen deze koebeugels aangepast voor gebruik in de Friese stal. Regelmatig ontwikkelt hij technische vernieuwingen waarop meerdere patenten worden verleend. In 1939 wordt de boerderij in Minnertsga te klein en verhuist het bedrijf naar Leeuwarden.


Louden Machinery Co. Fairfield Iowa


Gedurende ons onderzoek naar de bouw en inrichting van de Amerikaanse boerderijen vinden we via gericht onderzoek in de boerderijen zelf, in de literatuur en via informanten belangrijke informatie over de firma L.S. Brouwers en de firma Louden. In de boerderij bij Scharsterbrug uit 1923, de eerste in Fryslân gebouwde Amerikaanse boerderij, is zeer waarschijnlijk de hele stalinrichting, de hooihijsinstallatie en ook de heel opvallende ventilatiekappen geleverd door de Louden Machinery Co. en geplaatst door de firma

L.S. Brouwers. Op de ijzeren staanders die de H balken onder de zolder in deze boerderij ondersteunen, komen we de naam Louden tegen. Uit een vroegere beschrijving van deze boerderij 'De schuurloze greidboerderij' lezen we dat de vastzetbeugels,net als de drinkwaterleiding uit Amerika komt met vermelding van 'systeem Louden'. Van deze Amerikaanse vastzetbeugels zijn enkele bewaard gebleven. In de Amerikaanse boerderij bij Grou (1924) vinden op het opwindmechanisme voor de hooitakel eveneens de naam Louden. In Minnertsga (1923) bij een boerderij van het gelede type met een Amerikaanse hooischuur zien we op de ijzeren beugels van de vier hooinetten de vermelding Louden, Fairfield Iowa. Architect De Groot heeft op de bouwtekening van de stal heel precies de beugels van het Amerikaanse vastzetsysteem voor de koeien getekend.

De 4 complete stalinrichting en de hooitakel met de netten zijn zeer waarschijnlijk geleverd door de firmaL.S. Brouwers. Destalinrichting van de in 1926 gebouwde Amerikaanse boerderij in Haren (Groningen) is volgens de huidige boer Hendrik van Hemmen geleverd en geplaatst door de firma L.S. Brouwers. In 1931 laat Koningin Wilhelmina bij paleis Het Loo in Apeldoorn een Amerikaanse boerderij bouwen. Uit beschrijvingen van deze boerderij en informatie van de laatste boer Gerrit J. Wensink weten we dat de complete stalinrichting met de drinkwatervoorziening en de hijsinstallatie voor het hooi eveneens door Brouwers is geleverd en geïnstalleerd.


Brouwers Stalinrichting


Van Gerrit Brouwer hebben we een kopie gekregen van het artikel “ Brouwers Stalinrichting”, dat hij heeft geschreven voor De Bildtse Post van september2000.

Ook de directeur van het Fries Landbouwmuseum, Henk Dijkstra heeft zich verdiept in L.S. Brouwers.

We hebben gebruik mogen maken van de informatie uit een (nog) niet door hem uitgegeven artikel over Brouwers. Bij het zoeken op de naam Brouwers in oude kranten komen we veel advertenties tegen van de firma Brouwers. Uit al deze informatie en gegevens krijgen we sterk de indruk dat van veel Amerikaanse boerderijen in Fryslân en daarbuiten de stalinrichting door de firma L.S. Brouwers is gerealiseerd met materiaal oorspronkelijk afkomstig van de firma Louden en later steeds meer van de firma Brouwers zelf.


Archief firma L.S.Brouwers


We waren blijverrast toen we kort geleden een mail kregen van Reimer Rauwerda uit Leeuwarden. Hij schrijft daarin onderanderen het volgende:“In het verenigingsblad van de Friese Vereniging voor Landbouwhistorie ITARK nr.74-2020-01 las ik over de hijsinrichtingen voor hooi en ook graan van het fabricaat Brouwers. Als oud directeur van Brouwers Stalinrichtingen heb ik de nadagen van deze installaties nog meegemaakt.

In1960 kwam ik in dienst bij Brouwers en heb daar nog enige tijd de oprichter Lammert Simon Brouwers meegemaakt, die mij in wijdde in de techniek van de hijsinrichtingen. Als jongste bediende werd ik o.a belast met het op orde brengen van het archief. Daar waren ook alle gegevens bij van de geleverde projecten vanaf 1919, het ontstaan van Brouwers in Minnertsga.

Na mijn afscheid in 1999 is het bedrijf verhuisd naar het industrieterrein De Hemrik in Leeuwarden en het archief ondergebracht bij het HCL in Leeuwarden.

Naar ik heb begrepen ook de vele ordners met projectgegevens vanaf 1919” .


Reimer Rauwerda


Die laatste opmerking van Rauwerda klonk ons als muziek in de oren. We hebben snel contact gelegd met hem om te vragen mee te gaan naar het HCL om daar het archief van Brouwers te onderzoeken. Vanwege de Corona en een interne verhuizing is een bezoek aan het HCL slechts beperkt mogelijk. Bij het eerste bezoek van Jacob van der Vaart en Reimer Rauwerda zijn er een aantal van in totaal 115 archiefdozen klaargezet. een Omdat dit archief nog niet toegankelijk en ontsloten is met een duidelijke inhoudsopgave van wat erin zit, is het zaak elke doos open te maken en zorgvuldig te bekijken wat er precies in zit. Uitermate belangrijk is om in dit archief de antwoorden te vinden op onze vragen:' Vinden we de bewijzen van onze vermoedens dat de stalinrichting van veel Amerikaanse boerderijen door de firma L.S. Brouwers is geleverd en geïnstalleerd?' En op de vervolg vraag:' Heeft deze firma daarvoor gebruik gemaakt van het materiaal van de firma Louden uit Fairfield Iowa en in een later stadium van Brouwers zelf?' Er is enkele dagen en dagdelen zorgvuldig nageplozen of er de antwoorden op deze vragen zijn te vinden. Het zoeken richtte zich op de projectstukken ,dat zijn de leveranties aan de honderden boerderijen, met technische tekeningen en materialenlijsten. Uiteindelijk helaas zonder veel resultaat. Duidelijk is geworden dat Rauwerda in 1960 wel het hele bedrijfsarchief van de firma L.S. Brouwers vanaf 1919 tot 1960 in klappers heeft geordend, maar dat slechts een gedeelte, vooral betrekking hebbende op de jaren 1946–1960 in het HCL aanwezig is. Ook de talrijke foto's van stalinrichtingen die door de firma Brouwers zijn gerealiseerd zijn niet in het HLC terug te vinden.

Waar zijn de oudere project gegevens gebleven?Waarschijnlijk is bij de verhuizing van het bedrijf in het jaar 2000 slechts een deel van het archief naar het HCL overgebracht.

Wel lijkt het octrooiarchief vanaf 1924 aanwezig en oude kasboeken sedert 1920

De kasboeken bevatten dermate summiere informatie dat we daar niet veel mee kunnen. Wel geldbedragen en een notanummer, maar zonder opgaaf van waar het betrekking opheeft. Het octrooiarchief geeft informatie over verbeteringen die de firma Brouwers heeft bedacht en aangebracht bij onder anderen de drinkbakjes en het vastzet systeem. Al met al hebben we dus geen antwoorden kunnen vinden op onze vragen. Het enige positieve van deze tijd rovende werkzaamheden is geweest dat wei nformatie hebben gevonden van twee boerderijen in Feanwâlden en Appelscha, die in respectievelijk 1954 en 1960 zijn omgebouwd tot Amerikaanse boerderij. Tevens heeft Rauwerda ons nadere informatie kunnen geven over zaken die hem bij het archiveren van het bedrijfsarchief bijgebleven zijn. We zijn hem zeer erkentelijk voor zijn inzet en tijd. Rest mij nog u te vertellen dat ik (Hans de Haan) vanaf februari hartklachten heb gehad. Uiteindelijk heb ik 20 mei een hartoperatie ondergaan waarbij er vijf omleidingen zijn geplaatst. ik Gelukkig gaat het herstel heel voorspoedig. Vanwege de corona beperkingen heeft ons werken aan het boek enige vertraging opgelopen,maar gelukkig niet meer dan enkele maanden.


Hans de Haan, haanshoeve@hotmail.comtel. 0513-438007

Jacob van der Vaart, j.vaart@hetnet.nltel. 0513-412217


 

Vlas route 2020

22 juni 2020

Vlasroute “Follow the Blue Line” vertelt het verhaal van de teelt van vlas tot en met het eindproduct van handbedrukt linnen.

De vlasroute start 20 juni 2020. Vanaf 10.00 uur zijn alle locaties open.

De start van de route is bij Kleine-Lijn, ambachtelijke textieldrukkerij met winkel en theetuin. Hier ontvang je de nieuwe flyer met tips en informatie.


Twee locaties zijn het hele jaar te bezoeken. Dit zijn Ambachtelijke textieldrukkerij Kleine-Lijn te Blije en het Vlasmuseum te Ee.


VLASVELDEN In mei 2020 zijn er drie vlasvelden ingezaaid met vezelvlaszaad. Deze velden zijn in Blije, Ternaard en Engwierum. In Blija aan de Farewei richting Farebuorren. Ternaard aan de Holwerderweg 11 (nabij Fiskbuorren) en een proefveld aan de Tempelsteed 1 te Engwierum. Het vlasveld in Ternaard is in samenwerking met Agrarisch Collectief Waadrâne

VLASDAGEN - Tijdens de vlasdagen zijn alle locaties open met extra demonstraties en activiteiten. De eerste vlasdag is op zaterdag 20 juni 2020. De volgende vlasdagen zijn op 27 juni, 4 juli, 11 juli, 18 juli, 25 juli en 1 augustus

Blije - Bij Kleine-Lijn kun je het ambacht beleven van het linnen bedrukken. Zaterdag 27 juni - Natuurlijk verven met planten en wieren uit het waddengebied. Meer info op kleur van het wad



Blije - Demonstraties vlechtwerk. Maak kennis met het ambacht en Douwe van de Weij laat u zien hoe je kan vlechten met vlas en riet. Ook kunt u hier aan de slag met vlas. U kunt samen met Douwe vlas repelen. Repelen is één van de vele bewerkingen van het vlas.



Ee - En in het vlasmuseum demonstraties vlasverwerken o.a. repelen, braken, zwingelen etc. I.v.m. corona en de huidige maatregelen is het vlasmuseum hoofdzakelijk onbemand. Mocht u toch graag met een vrijwilliger van het museum willen praten of wilt u een demonstratie zien? Dan kan dat, door te bellen met: 06 – 30 96 45 60 Groepen minimaal één dag van te voren reserveren!

AGENDA de agenda wordt wekelijks gewijzigd met nieuwe activiteiten tijdens de vlasdagen.

Zaterdag 20 juni - VLASDAG Vanaf deze datum weer heerlijke VLASKOEKEN verkrijgbaar bij Veldzicht te Metslawier

Zaterdag 27 juni - VLASDAG met presentatie van Kleur van het Wad.

Zaterdag 11 juli - VLASDAG - Wolly Prins van WOLDIE staat met eigengemaakte natuurlijke vlaszeep in de tuin van Kleine-Lijn. Heerlijke zachte zeep met lijnzaad.

Nieuw op de route is Veldzicht Metslawier. Bar/café met lunchroom en B&B. Of slapen in een oude Art Deco Landbouwschool te Metslawier. Dat kan natuurlijk ook bij BinnenInn! Hier kreeg men vroeger onderwijs over het telen van vlas.



 

Het Vlas bloeit en boeit

21 juni 2020

Het vlas bloeit en boeit...

In juni bloeit het vlas en deze blauwbloeiende bloemenzee mag je niet missen! Texture stuurt je op vlasjacht! Stel je vlassafari niet uit, want de bloei van het vlas duurt niet eeuwig...

Op onze website 'Vlasvelden in Vlaanderen' kan je met een klik op de kaart een perceel vlas in jouw buurt vinden. Dit jaar noteerde het Departement Landbouw en Visserij een kleine 1400 vlasvelden in Vlaanderen terwijl het vorig jaar nog ruim 1600 velden telde. Het droge weer van de afgelopen maanden speelde de vlasboeren parten.

TIP: Vlasbloempjes staan 's morgens in bloei en zijn tegen de vroege namiddag al uitgebloeid. Wie dus een bloeiend vlasveld in al haar glorie wil spotten, moet vroeg uit de veren. Net zoals bij een echte safari dus...

Ga naar de website 'Vlasvelden in Vlaanderen' Vlastastische fietsroutes

We stippelden voor jou drie fietsroutes langsheen bloeiende vlasvelden uit. Aan jou de keuze tussen een familietoer (22 km), een stevige rit (48 km) of een echte kuitenbijter (102 km)! Telkens met Texture als vertrek- en eindpunt. Goed om weten: op het museumplein van Texture is een fietsstalling en fietspomp aanwezig. Bovendien is het museum strategisch gelegen voor fietsers, pal aan de Leie, tussen fietsknooppunten 10 en 18.

Wist je dat je de gratis knooppuntensticker (familietoer en/of stevige rit) gewoon kan ophalen aan de balie van Texture? Je kan onze uitgestippelde routes van 22, 48 of 102 km ook online raadplegen en downloaden via www.vlasveldeninvlaanderen.be. Superhandig, niet?

En wil je extra info bij de vlasrelicten die je passeert tijdens de familietoer? Dan tippen we je graag de ErfgoedApp. Zo krijg je een kort woordje uitleg, inclusief foto's en video's bij Preetjes Molen, B&B de Vlaschaerd en vlassite Sabbe. Een aanrader voor de erfgoedliefhebbers!

Meer weten over onze vlastastische fietsroutes

copyright foto Siegfried Desmet

Preetjes molen ontwaakt...

De winterslaap van Preetjes molen duurde dit jaar wel erg lang... maar eindelijk is het zover! We gooien de deuren van onze vlaszwingelmolen weer open. Laat de molen maar draaien! Je bent welkom NU zondag 21 juni tussen 14 en 17 uur om een gratis demonstratie mee te pikken door één van onze molenaars. En dit herhalen we elke derde zondagnamiddag van de maand, tot en met september.

Tag je foto's op sociale media met #PreetjesMolen @TextureKortrijk en laat ons meegenieten van je molenbezoek. We vragen aan onze bezoekers om zich ter plaatse te houden aan de veiligheidsvoorschriften in het kader van het COVID-19 virus.

Zondag 21 juni tussen 14.00 tot 17.00
Hoge Dreef z/n, Heule
Gratis


TIP: Combineer een molenbezoek met een bezoek aan het museum Texture en de vlasbewerking zal geen geheimen meer voor jou kennen…

Instaprondleiding in Texture

De gidsen missen Texture en wij missen onze gidsen. Een klassiek groepsbezoek met een gids zit er nog niet meteen in, maar de instaprondleiding voor een kleine groep van maximum 10 mensen kunnen we opnieuw veilig aanbieden. Dat is alvast een goed begin!

Wie zich graag NU zondag 21 juni laat meeslepen in de verrassende wereld van het vlas, is van harte welkom om 11 uur. Een begeesterende gids neemt je anderhalf uur mee op sleeptouw doorheen het museum. En dat voor slechts 3 euro bovenop je toegangsticket.

Zondag 21 juni om 11.00
Onthaal van Texture
€ 3 bovenop je toegangsticket


Hoe boek je online je museumticket, inclusief instaprondleiding?

Met onderstaand stappenplan lukt het je zeker! Het belangrijkste om weten is dat je zowel een museumticket koopt, alsook een instaprondleiding toevoegt. Je hebt beide nodig om je plek te verzekeren.

- Klik op onderstaande button 'boek nu je ticket'.
- Kies voor 'bezoek aan Texture'.
- Selecteer zondag 21 juni 2020 en vink het tijdslot 11 uur aan.
- Kruis het product 'Instaprondleiding' aan. Een ticket kost voor iedereen € 3.
- Kies daarna je museumticket volgens het tarief dat bij jou past.
- Je voegt dit toe aan de winkelwagen.
- Je klikt op 'doorgaan', je geeft je gegevens in en rekent af. Na betaling krijg je een bevestiging.

Boek nu je ticket

Ondervind je problemen bij het boeken van een online ticket?
Mail naar texture@kortrijk.be of bel 056 27 74 70 en we helpen u graag verder.

Deze zomer in Texture...

Naar jaarlijkse traditie landt Schatten van Vlieg, een spannende speurtocht voor gezinnen, in museum Texture. Dit jaar staat alles in het teken van 'Hoor jij wat ik hoor'. De collega's zijn achter de schermen nog volop bezig... maar wat zijn ze aan het doen bij lokale radiozender Quindo? Nemen ze een zomerhit op? Dat ontdek je tijdens de zomermaanden juli en augustus in museum Texture. Spits je oren...

Schatten van Vlieg in Texture
Woensdag 1 juli t.e.m. zondag 30 augustus
Elke dag tussen 10 en 17 uur, behalve op maandag
Gratis voor kinderen < 12 jaar, de begeleider(s) betaalt een toegangsticket


P.S. Speel je deze zomer Schatten van Vlieg in Texture, dan mogen op vertoon van je kassaticket zowel de kinderen als de begeleider(s) gratis binnen in Kortrijk 1302 om ook daar op speurtocht te gaan. En vice versa. Zo sla je deze zomer in Kortrijk twee vliegen in één klap!

 
Kijk voor meer nieuws in het nieuwsarchief »