It Mjitten en Weagen fan lânboupodukten

het meten en wegen van landbouwproducten.

Expositie 'METEN en WEGEN in de landbouw'.


Sinds mensenheugenis worden landbouwproducten zoals tarwe, rijst, aardappelen en groente voor eigen gebruik verbouwd en wordt vee gehouden voor de melk en het vlees. Als de opbrengst groter is dan voor eigen gebruik nodig, wordt de rest geruild tegen andere producten of verkocht tegen betaling van waardevolle voorwerpen of geld. Voor deze handel is het nodig dat de hoeveelheid product afgemeten kan worden in korven, tonnen of schaaltjes of het gewicht van het product te bepalen of de maat ervan vast te stellen.
Aanvankelijk worden voor het meten de eigen handen en voeten gebruikt zoals de duim, de voet of de lengte van de el. Voor het wegen worden eenvoudige evenaars gebruikt waarbij de hoeveelheid product, bewerkte vlasvezels bijvoorbeeld, in evenwicht wordt gebracht met het gewicht van 'een steen'.
Losse producten en vloeistoffen worden aanvankelijk per kom verhandeld en de maat van die kom was per streek wisselend van grootte. Later heeft men afspraken gemaakt over de afmetingen er van. Zo werd melk per liter verkocht en werden graan en aardappelen per ton van een halve hectoliter of mud afgemeten. In Friesland is de benaming van een hoeveelheid consumptieaardappelen verschillend. Men kent de mud van 70 kilogram, de halve mud, de 'tonne' of 'it kuorfol' van 35 kilo en dan ook nog een 'kynsen' . Droge waren zoals granen en zaden worden per 'schepel' of 'kop' afgemeten in cilindervormige 'graanmaten' die met een strijkstok vlak afgestreken worden. Vloeistof, zoals melk, wordt in maten van een hele of halve liter afgemeten.
Later zijn er gereedschappen en werktuigen ontwikkeld zoals bascules en 'snelwegers' om preciezer en sneller te kunnen meten en wegen. Momenteel is dat alles al weer vervangen door automatisch werkende en elektronisch bediende weeg- en vulmachines.


Veel leden van de Friese vereniging voor historische landbouw AFRON zijn in het bezit van oude bascules, balans-weegschalen, winkel-weegschalen en knop- en krukgewichten in verschillende maten en afmetingen en uit verschillende perioden. Deze zomer is er door de AFRON in het Frysk Lânboumuseum te Earnewâld een expositie ingericht met attributen die te maken hebben met het meten en wegen in de land- en tuinbouw. Bekende en minder bekende voorwerpen en veel fotomateriaal laten iets zien van de rijke historie van het meten en wegen. Naast de alom bekende weegschaal is er ook een schepel, een slûkstroweger, verschillende gewichten en zift-maten uit de bloembollenteelt.


WEGENS SUCCES GEPROLONGEERD TOT EN MET OKTOBER 2013.


Meer informatie vindt u op de website www.afron.nl en www.frieslandbouwmuseum.nl


Laatst gewijzigd op 15 december 2016